Mastering GED Science: Scientific Method and Experimental Design
Hello everyone! Today’s topic is the most important on GED Science: the Scientific Method and Experimental Design. Secret: GED Science is not a memorization test — it is a reading test wearing a lab coat. About 90% of questions give data and ask: What was changed? What was measured? Does the evidence support the claim?
Great news — no need to memorize hundreds of facts. But beware: Myanmar school exams reward word-for-word memorization; the GED rewards careful reading and logical thinking.
Key Concepts & Definitions
Scientific Method: Ask a question → form a hypothesis → design an experiment → collect data → analyze results → draw a conclusion.
Hypothesis: A testable “If… then…” prediction (e.g., “If plants get more sunlight, then they grow taller”). Must be falsifiable.
Independent Variable: The ONE factor the scientist deliberately changes. Usually the x-axis on a graph.
Dependent Variable: The factor measured as the result — it depends on the independent variable. Usually the y-axis. Data depends on what was done.
Controlled Variables: Everything else kept the same.
Control Group: The group getting no treatment — the baseline for comparison.
Observation vs. Inference: Observation = directly seen/measured (“liquid turned blue”); inference = conclusion drawn from it (“a new substance formed”).
Correlation vs. Causation: Correlation = two things change together; causation = one truly causes the other. Correlation never proves causation.
Detailed Explanation & Strategy
Strategy 1: The 30-Second Variable Hunt
Ask two questions: (1) What was CHANGED on purpose? → independent (“different amounts of”). (2) What was MEASURED? → dependent (“measured,” “counted”). Seeds at 10°C/20°C/30°C, sprouts counted → temperature = independent, count = dependent. Graph: independent = x-axis, dependent = y-axis.
Strategy 2: Reading Data Like a Scientist
Three steps: (1) Title, axes, units FIRST. (2) Narrate the trend: “As X increases, Y increases” (direct) or “decreases” (inverse). (3) Trace exact values asked for. Beware broken axes.
Strategy 3: The Scope Check for Conclusions
Check: (1) Does the data show this? Tomatoes tested → “all plants” too broad. (2) Matches the control? (3) Correlation or causation? (4) Absolute words? “Proves / always / all” = red flags; prefer “suggests.”
Comparison: GED Science vs. Myanmar School Science Exams
| Feature | GED Science | Myanmar School Exams |
|---|---|---|
| Tested skill | Reading passages, graphs, experiments; evaluating claims | Recalling textbook facts and definitions |
| Question style | Stimulus-based: data given, then questions | Direct: “Define photosynthesis” |
| Memorization | Low — info is provided | High — exact reproduction |
| Graphs | Very common (~half); interpret trends | Rare |
| Experiments | Find variables, spot flaws, judge conclusions | Describe textbook experiments |
Golden rule: the passage is the boss — answer from given evidence.
Extensive Example Bank (Authentic GED-Style Problems)
Example 1: Variables. 30 identical bean plants in 3 groups get 2, 6, or 10 hours of sunlight daily; water and soil identical. After 4 weeks, height is measured. Independent variable?
A. Plant height
B. Sunlight hours per group
C. Water amount
D. Soil type
A. Plant height
B. Sunlight hours per group
C. Water amount
D. Soil type
Solution: B.
Step-by-step: Changed = sunlight → independent. Measured = height → dependent. Same = water, soil → controlled.
Example 2: Graph reading. A line graph (x: 0–60°C, y: enzyme activity) rises to a peak at 37°C, then falls sharply. Which is correct?
A. Activity rises continuously.
B. Best at 37°C; drops at higher temperatures.
C. No effect of temperature.
D. Destroyed at 0°C.
A. Activity rises continuously.
B. Best at 37°C; drops at higher temperatures.
C. No effect of temperature.
D. Destroyed at 0°C.
Solution: B.
Step-by-step: Shape: rise → peak at 37°C → fall. A is a half-truth; C contradicts the trend; D overclaims. Only B fits.
Example 3: Control group. Fertilizer on 20 tomato plants (X); 20 get nothing (Y). Same water/sun/soil. Result: X = 60 cm, Y = 58 cm. Claim was “doubles growth.” Conclusion?
A. Y is the control; almost no real effect.
B. Y is experimental; fertilizer works.
C. Y is unnecessary.
D. Growth doubled.
A. Y is the control; almost no real effect.
B. Y is experimental; fertilizer works.
C. Y is unnecessary.
D. Growth doubled.
Solution: A.
Step-by-step: No treatment = control (Y). 60 vs 58 cm ≈ 3% — far from “doubling.” The control exposes the exaggeration.
Example 4: Correlation vs. causation. Towns with more ice cream shops have more bicycle accidents. “Ice Cream Causes Bicycle Accidents!” Best evaluation?
A. Valid — clear correlation.
B. Invalid — a third factor (warm weather) likely causes both.
C. Valid — together proves cause.
D. Invalid — unrelated topics.
A. Valid — clear correlation.
B. Invalid — a third factor (warm weather) likely causes both.
C. Valid — together proves cause.
D. Invalid — unrelated topics.
Solution: B.
Step-by-step: Correlation only: summer heat raises both. A/C state the #1 GED trap; D overclaims the other way.
Common Mistakes (L1 Interference)
1. Answering from memory instead of the data
❌ Wrong: skipping the graph, answering from what you memorized. ✅ Correct: axes, units, trend first — the passage has everything. Why it happens: Myanmar exams reward reproducing memorized content. The GED wants you to use given data. Ask “What does THIS graph say?”
❌ Wrong: skipping the graph, answering from what you memorized. ✅ Correct: axes, units, trend first — the passage has everything. Why it happens: Myanmar exams reward reproducing memorized content. The GED wants you to use given data. Ask “What does THIS graph say?”
2. Swapping independent and dependent variables
❌ Wrong: “the measured thing is independent.” ✅ Correct: changed = independent; measured = dependent. “Data DEPENDS on what was done.” Why it happens: Abstract English terms. Hook: independent obeys the scientist; dependent depends on it, like a shadow. Graph: x = independent, y = dependent.
❌ Wrong: “the measured thing is independent.” ✅ Correct: changed = independent; measured = dependent. “Data DEPENDS on what was done.” Why it happens: Abstract English terms. Hook: independent obeys the scientist; dependent depends on it, like a shadow. Graph: x = independent, y = dependent.
3. “Correlation proves causation”
❌ Wrong: “they rise together, so one causes the other.” ✅ Correct: look for the hidden third factor. Why it happens: Everyday thinking assumes together = cause. The GED exploits this — the right answer usually names correlation or a third factor.
❌ Wrong: “they rise together, so one causes the other.” ✅ Correct: look for the hidden third factor. Why it happens: Everyday thinking assumes together = cause. The GED exploits this — the right answer usually names correlation or a third factor.
4. Accepting overbroad conclusions
❌ Wrong: “proves X works for all plants everywhere” from a tomato-only test. ✅ Correct: “the data suggests X helped tomatoes in this experiment.” Why it happens: School science speaks in absolutes. Real science says suggests / supports. “Proves / always / all” = red flag.
❌ Wrong: “proves X works for all plants everywhere” from a tomato-only test. ✅ Correct: “the data suggests X helped tomatoes in this experiment.” Why it happens: School science speaks in absolutes. Real science says suggests / supports. “Proves / always / all” = red flag.
Pro-Tips for High Scorers (College Ready)
Axes, units, title — first, always. Most graph errors start here.
“Change vs. Measure” chant. Changed = independent, measured = dependent.
Distrust absolutes. Proves, always, never, all in a conclusion choice = suspect. Science says suggests.
Passage is the boss. Answer ONLY from given evidence.
Find the flaw first. No control? Variables changed? Conclusion bigger than data? Correlation ≠ causation?
Mastering GED Science: Scientific Method and Experimental Design (သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်မှုနှင့် စမ်းသပ်စီမံကိန်း)
မင်္ဂလာပါ! GED Science ရဲ့ အရေးအကြီးဆုံး အကြောင်းအရာ — သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်မှု (Scientific Method) နှင့် စမ်းသပ်စီမံကိန်း (Experimental Design) ကို လေ့လာကြမယ်။ လျှို့ဝှက်ချက်: GED Science ဆိုတာ အလွတ်ကျက်စာမေးပွဲ မဟုတ်ပါဘူး — ဓာတ်ခွဲခန်းအင်္ကျီဝတ်ထားတဲ့ စာဖတ်စွမ်းရည် စာမေးပွဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မေးခွန်း ၉၀% လောက်က ဒေတာပေးပြီး မေးပါတယ် — ဘာကို ပြောင်းခဲ့သလဲ။ ဘာကို တိုင်းခဲ့သလဲ။ အထောက်အထားက ပြောဆိုချက်ကို ထောက်ခံသလား။
သတင်းကောင်း — အချက်ရာချီ ကျက်စရာ မလိုပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သတိထားပါ: မြန်မာ့ကျောင်းစာမေးပွဲက စကားလုံးအတိုင်း ကျက်မှုကို ဆုပေးပြီး၊ GED က ဂရုတစိုက်ဖတ်ရှုမှုနဲ့ ယုတ္တိကျတွေးခေါ်မှုကို ဆုပေးပါတယ်။
အဓိက သဘောတရားများနှင့် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ
သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်မှု (Scientific Method): မေးခွန်းထုတ်ခြင်း → ယူဆချက်ချမှတ်ခြင်း → စမ်းသပ်မှုဒီဇိုင်းဆွဲခြင်း → ဒေတာစုဆောင်းခြင်း → ရလဒ်ဆန်းစစ်ခြင်း → နိဂုံးချုပ်ခြင်း။
ယူဆချက် (Hypothesis): စမ်းသပ်နိုင်တဲ့ “If… then…” ခန့်မှန်းချက်။ မှားကြောင်း သက်သေပြနိုင်စွမ်း ရှိရမယ်။
လွတ်လပ်သော Variable (Independent Variable): ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပြောင်းလဲတဲ့ အချက် တစ်ခု။ ဂရပ်မှာ x-axis။
မှီခိုသော Variable (Dependent Variable): ရလဒ်အနေနဲ့ တိုင်းတာတဲ့ အချက်။ ဂရပ်မှာ အများအားဖြင့် y-axis။
ထိန်းချုပ်ထားသော Variable များ (Controlled Variables): မပြောင်းလဲဘဲ ထားတဲ့ ကျန်အချက်အားလုံး။
ထိန်းချုပ်အုပ်စု (Control Group): ကုသမှု မရတဲ့ အုပ်စု — နှိုင်းယှဉ်ဖို့ အခြေခံစံ။
လေ့လာတွေ့ရှိချက် vs. ကောက်ချက်ချခြင်း (Observation vs. Inference): Observation = တိုက်ရိုက်မြင်ရ/တိုင်းတာရ၊ Inference = ၎င်းကနေ ကောက်ချက်ချ။
ဆက်စပ်မှု vs. အကြောင်းရင်းခံမှု (Correlation vs. Causation): Correlation = အတူတူပြောင်းလဲခြင်း၊ Causation = တကယ်ဖြစ်စေခြင်း။ Correlation က Causation ကို သက်သေမပြနိုင်ဘူး။
အသေးစိတ် ရှင်းလင်းချက်များနှင့် ဗျူဟာများ
ဗျူဟာ ၁: စက္ကန့် ၃၀ အတွင်း Variable ရှာဖွေနည်း
(၁) ဘာကို ပြောင်းခဲ့သလဲ → Independent။ (၂) ဘာကို တိုင်းခဲ့သလဲ → Dependent။ ပဲစေ့ 10°C/20°C/30°C၊ အညှောက်ရေတွက် → အပူချိန် = Independent၊ အရေအတွက် = Dependent။
ဗျူဟာ ၂: သိပ္ပံပညာရှင်လို ဒေတာဖတ်နည်း
၃ ဆင့်: (၁) ခေါင်းစဉ်၊ ဝင်ရိုး၊ ယူနစ် အရင်ဖတ်။ (၂) လမ်းကြောင်းကို ဇာတ်ကြောင်းပြော: “X တိုးရင် Y တိုးတယ်” (တိုက်ရိုက်)၊ “X တိုးရင် Y ကျတယ်” (ပြောင်းပြန်)။ (၃) မေးထားတဲ့ တန်ဖိုး လိုက်ရှာ။ ပြတ်တောက်နေသော ဝင်ရိုး သတိထား။
ဗျူဟာ ၃: နိဂုံးအကဲဖြတ်ခြင်း — Scope Check
စစ်ပါ: (၁) ဒေတာက ပြသလား။ (၂) Control နဲ့ ကိုက်လား။ (၃) Correlation လား Causation လား။ (၄) “Proves / always / all” = အနီရောင်အချက်ပြ။
နှိုင်းယှဉ်ချက် ဇယား: GED Science နှင့် မြန်မာ ကျောင်းသိပ္ပံစာမေးပွဲ
| အချက် | GED Science | မြန်မာ ကျောင်းစာမေးပွဲ |
|---|---|---|
| စမ်းသပ်တဲ့အရာ | ဒေတာဖတ်၊ ပြောဆိုချက်အကဲဖြတ် | ကျက်မှတ်ချက် ပြန်ရေး |
| မေးခွန်းပုံစံ | ဒေတာပေး၊ ပြီးမှ မေး | တိုက်ရိုက်မေး |
| အလွတ်ကျက်မှု | နည်းပါး — သတင်းပေးထားတယ် | များပြား — အတိအကျပြန်ရေး |
| ဂရပ် | အလွန်များ; လမ်းကြောင်းအနက်ဖွင့် | ရှားပါး |
| စမ်းသပ်မှု | Variable ရှာ၊ အမှားထောက်၊ နိဂုံးဖြတ် | ကျက်ထားတာဖော်ပြ |
ရွှေစည်းမျဉ်း: စာပိုဒ်ကသာ အရှင်သခင် — ပေးထားတဲ့ အထောက်အထားအတိုင်း ဖြေပါ၊ မှတ်ဉာဏ်အတိုင်း မဖြေပါနဲ့။
လေ့ကျင့်ရန် ဥပမာများ (GED ပုံစံ မေးခွန်းများ)
ဥပမာ ၁: ပဲပင် ၃၀ ကို ၃ အုပ်စုခွဲ၊ နေရောင် ၂/၆/၁၀ နာရီ ပေး; ရေနဲ့မြေ အတူတူ။ ၄ ပတ်အကြာ အမြင့်တိုင်း။ Independent Variable က?
A. အပင်အမြင့်
B. နေရောင်နာရီ
C. ရေပမာဏ
D. မြေအမျိုးအစား
A. အပင်အမြင့်
B. နေရောင်နာရီ
C. ရေပမာဏ
D. မြေအမျိုးအစား
အဖြေ: B။
အဆင့်လိုက်: ပြောင်းတာ = နေရောင် → Independent။ တိုင်းတာ = အမြင့် → Dependent။ တူညီထား = ရေ၊ မြေ → Controlled။
ဥပမာ ၂: လိုင်းဂရပ် (x: ၀–60°C၊ y: အင်ဇိုင်းလှုပ်ရှားမှု) 37°C မှာ အထွတ်ရောက်၊ ပြီးမှ ထိုးကျ။ ဘယ်ဟာ မှန်သလဲ။
A. ဆက်တိုက်တိုးတယ်။
B. 37°C မှာ အကောင်းဆုံး; ပိုမြင့်ရင် ကျတယ်။
C. သက်ရောက်မှုမရှိ။
D. 0°C မှာ ပျက်စီးတယ်။
A. ဆက်တိုက်တိုးတယ်။
B. 37°C မှာ အကောင်းဆုံး; ပိုမြင့်ရင် ကျတယ်။
C. သက်ရောက်မှုမရှိ။
D. 0°C မှာ ပျက်စီးတယ်။
အဖြေ: B။
အဆင့်လိုက်: ပုံ: မြင့်တက် → 37°C အထွတ် → ကျဆင်း။ A က အမှန်တစ်ဝက်; C က လမ်းကြောင်းနဲ့ ဆန့်ကျင်; D က အလွန်အကျွံ။ B သာ ကိုက်ညီတယ်။
ဥပမာ ၃: ခရမ်းချဉ် ၂၀ ကို မြေသြဇာကျွေး (X); ၂၀ ကို ဘာမှမကျွေး (Y)။ ရလဒ်: X = ၆၀ စင်တီ၊ Y = ၅၈ စင်တီ။ “နှစ်ဆတိုးတယ်” တဲ့။ နိဂုံး?
A. Y က Control; အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိသလောက်။
B. Y က စမ်းသပ်အုပ်စု; မြေသြဇာ အလုပ်ဖြစ်။
C. Y မလိုအပ်ပါ။
D. နှစ်ဆတိုးတယ်။
A. Y က Control; အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိသလောက်။
B. Y က စမ်းသပ်အုပ်စု; မြေသြဇာ အလုပ်ဖြစ်။
C. Y မလိုအပ်ပါ။
D. နှစ်ဆတိုးတယ်။
အဖြေ: A။
အဆင့်လိုက်: ကုသမှုမရ = Control (Y)။ ၆၀ vs ၅၈ ≈ ၃% — “နှစ်ဆ” နဲ့ ဝေးတယ်။ Control က အချဲ့ကားကို ဖော်ထုတ်တယ်။
ဥပမာ ၄: ရေခဲမုန့်ဆိုင်များတဲ့ မြို့မှာ စက်ဘီးမတော်တဆမှု များတယ်။ “ရေခဲမုန့်က ဖြစ်စေတယ်!” အကဲဖြတ်ချက်?
A. ခိုင်လုံတယ် — ဆက်စပ်မှု ရှင်းတယ်။
B. မခိုင်လုံဘူး — တတိယအချက် (ပူပြင်းတဲ့ရာသီ) က နှစ်ခုလုံး ဖြစ်စေနိုင်တယ်။
C. ခိုင်လုံတယ် — အတူတူဖြစ်တာက သက်သေပြတယ်။
D. မခိုင်လုံဘူး — သက်ဆိုင်မှုမရှိ။
A. ခိုင်လုံတယ် — ဆက်စပ်မှု ရှင်းတယ်။
B. မခိုင်လုံဘူး — တတိယအချက် (ပူပြင်းတဲ့ရာသီ) က နှစ်ခုလုံး ဖြစ်စေနိုင်တယ်။
C. ခိုင်လုံတယ် — အတူတူဖြစ်တာက သက်သေပြတယ်။
D. မခိုင်လုံဘူး — သက်ဆိုင်မှုမရှိ။
အဖြေ: B။
အဆင့်လိုက်: အတူတူ = Correlation သက်သက်။ နွေပူရှိန်က နှစ်ခုလုံး တိုးစေတယ်။ A/C က GED ရဲ့ နံပါတ် ၁ ထောင်ချောက်; D က ဟိုဘက်လွန်။
အဖြစ်များသော အမှားများ (L1 Interference)
၁။ ဒေတာမဖတ်ဘဲ မှတ်ဉာဏ်အတိုင်း ဖြေခြင်း
❌ မှား: ဂရပ်မဖတ်ဘဲ ကျက်ထားတာနဲ့ ဖြေတယ်။ ✅ မှန်: ဝင်ရိုး၊ ယူနစ်၊ လမ်းကြောင်း အရင်ဖတ် — စာပိုဒ်ထဲမှာ လိုသမျှ ပါတယ်။ အမှား၏ သဘောသဘာဝ: မြန်မာ့ကျောင်းစာမေးပွဲက ကျက်ထားတာ ပြန်ရေးနိုင်မှုကို ဆုပေးတယ်။ GED က ပေးထားတဲ့ ဒေတာ သုံးစေချင်တာ။ “ဒီဂရပ်က ဘာပြောသလဲ” လို့ မေးပါ။
❌ မှား: ဂရပ်မဖတ်ဘဲ ကျက်ထားတာနဲ့ ဖြေတယ်။ ✅ မှန်: ဝင်ရိုး၊ ယူနစ်၊ လမ်းကြောင်း အရင်ဖတ် — စာပိုဒ်ထဲမှာ လိုသမျှ ပါတယ်။ အမှား၏ သဘောသဘာဝ: မြန်မာ့ကျောင်းစာမေးပွဲက ကျက်ထားတာ ပြန်ရေးနိုင်မှုကို ဆုပေးတယ်။ GED က ပေးထားတဲ့ ဒေတာ သုံးစေချင်တာ။ “ဒီဂရပ်က ဘာပြောသလဲ” လို့ မေးပါ။
၂။ Independent နဲ့ Dependent ရောထွေးခြင်း
❌ မှား: “တိုင်းတာတဲ့အရာက Independent။” ✅ မှန်: ပြောင်းတာ = Independent; တိုင်းတာ = Dependent။ “ဒေတာသည် လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် မှီခိုတယ်။” အမှား၏ သဘောသဘာဝ: ဝေါဟာရ စိတ္တဇဆန်တယ်။ Independent က ခိုင်းတဲ့အတိုင်းလုပ်၊ Dependent က မှီခို။ ဂရပ်: x = Independent၊ y = Dependent။
❌ မှား: “တိုင်းတာတဲ့အရာက Independent။” ✅ မှန်: ပြောင်းတာ = Independent; တိုင်းတာ = Dependent။ “ဒေတာသည် လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် မှီခိုတယ်။” အမှား၏ သဘောသဘာဝ: ဝေါဟာရ စိတ္တဇဆန်တယ်။ Independent က ခိုင်းတဲ့အတိုင်းလုပ်၊ Dependent က မှီခို။ ဂရပ်: x = Independent၊ y = Dependent။
၃။ “Correlation က Causation သက်သေပြတယ်” ထင်ခြင်း
❌ မှား: “အတူတူမြင့်တယ်၊ ဒါကြောင့် တစ်ခုက နောက်တစ်ခုကို ဖြစ်စေတယ်။” ✅ မှန်: ဖုံးကွယ်နေတဲ့ တတိယအချက်ကို ရှာပါ။ အမှား၏ သဘောသဘာဝ: နေ့စဉ်အတွေးက “အတူတူ = အကြောင်း” လို့ ယူဆတယ်။ GED က ဒါကို အသုံးချတယ်။
❌ မှား: “အတူတူမြင့်တယ်၊ ဒါကြောင့် တစ်ခုက နောက်တစ်ခုကို ဖြစ်စေတယ်။” ✅ မှန်: ဖုံးကွယ်နေတဲ့ တတိယအချက်ကို ရှာပါ။ အမှား၏ သဘောသဘာဝ: နေ့စဉ်အတွေးက “အတူတူ = အကြောင်း” လို့ ယူဆတယ်။ GED က ဒါကို အသုံးချတယ်။
၄။ ကျယ်ပြန့်လွန်းတဲ့ နိဂုံး လက်ခံမိခြင်း
❌ မှား: ခရမ်းချဉ်သက်သက် စမ်းပြီး “အပင်အားလုံးအတွက် သက်သေပြတယ်” ကို ရွေးတယ်။ ✅ မှန်: “ဒေတာက ဒီစမ်းသပ်မှုမှာ ခရမ်းချဉ်ကို အကျိုးပြုတယ်လို့ အကြံပြုတယ်” ကို ရွေးပါ။ အမှား၏ သဘောသဘာဝ: ကျောင်းသိပ္ပံက လုံးဝစကားနဲ့ ပြောတယ်။ သိပ္ပံအစစ်က suggests / supports လို့ ပြောတယ်။ “Proves / always / all” = အနီရောင်အချက်ပြမှု။
❌ မှား: ခရမ်းချဉ်သက်သက် စမ်းပြီး “အပင်အားလုံးအတွက် သက်သေပြတယ်” ကို ရွေးတယ်။ ✅ မှန်: “ဒေတာက ဒီစမ်းသပ်မှုမှာ ခရမ်းချဉ်ကို အကျိုးပြုတယ်လို့ အကြံပြုတယ်” ကို ရွေးပါ။ အမှား၏ သဘောသဘာဝ: ကျောင်းသိပ္ပံက လုံးဝစကားနဲ့ ပြောတယ်။ သိပ္ပံအစစ်က suggests / supports လို့ ပြောတယ်။ “Proves / always / all” = အနီရောင်အချက်ပြမှု။
အမှတ်ကောင်းရရှိရန် အကြံပြုချက်များ (Pro-Tips)
ဝင်ရိုး၊ ယူနစ်၊ ခေါင်းစဉ် — အမြဲ အရင်ဆုံး။ ဂရပ်အမှားထက်ဝက်က ဒီက လာတယ်။
“ပြောင်း vs. တိုင်း” ရွတ်ဆိုချက်။ ပြောင်းတာ = Independent၊ တိုင်းတာ = Dependent။
လုံးဝစကားလုံးတွေ မယုံနဲ့။ Proves / always / all = သံသယ။
စာပိုဒ်ကသာ အရှင်သခင်။ ပေးထားတဲ့ အထောက်အထားအတိုင်းသာ ဖြေ။
အမှားကို အရင်ရှာ။ Control မပါ? Variable များပြောင်း? နိဂုံးကြီး? Correlation ≠ Causation?
Interactive Quiz: Test Your Knowledge လေ့ကျင့်ခန်း: သင့်ရဲ့ နားလည်မှုကို စမ်းသပ်ကြည့်ပါ
1. The independent variable is what the scientist ___.
၁။ Independent Variable ဆိုတာ သိပ္ပံပညာရှင် ___ တဲ့အရာ။
Changed = independent; measured = dependent.ပြောင်းတာ = independent၊ တိုင်းတာ = dependent။
2. Four towel brands tested with 50 mL water each; absorption time measured. Dependent variable?
၂။ ပဝါ ၄ မျိုး ရေ ၅၀ mL စီလောင်း၊ စုပ်ယူချိန် တိုင်း။ Dependent Variable က?
What was MEASURED?ဘာကို တိုင်းတာခဲ့သလဲ။
3. Why include a placebo control group in a drug trial?
၃။ ဆေးစမ်းသပ်မှုမှာ placebo Control Group ဘာလို့ ထည့်သလဲ။
Without it, maybe patients recovered on their own.မပါရင် သူ့အလိုလို သက်သာတာလား မသိနိုင်ဘူး။
4. A bar graph’s y-axis starts at 60, not 0, exaggerating differences. Careful readers should:
၄။ ဘားဂရပ် y-axis ၆၀ ကနေ စ၊ ကွာခြားချက် ချဲ့ကားပြ။ သတိထားသူက:
“Broken axis” = classic misleading trick.“ပြတ်တောက်နေသောဝင်ရိုး” = ဂန္ထဝင်လှည့်ဖြားနည်း။
5. Breakfast eaters tend to earn more. Most careful interpretation?
၅။ မနက်စာစားသူ ဝင်ငွေပိုများ။ အသတိအထားဆုံး အနက်ဖွင့်မှုက?
Correlation ≠ causation.Correlation ≠ Causation။
6. Fertilizer on greenhouse roses: +20% growth. Best-supported conclusion?
၆။ ဖန်လုံအိမ်နှင်းဆီ မြေသြဇာစမ်း: +၂၀%။ အထောက်အထားနဲ့အညီ ဆုံးနိဂုံးက?
Beware “all” and “proves.”“all”/”proves” သတိထား။
These lessons are created by
Dr Chaw Thuzar Win,
Sayar Yan Naing Soe Nyunt,
Daw Khin Sandar Win,
Sayar Htet Naing Aung,
Dr San Oo
in collaboration of
Noble Garden International School,
EFLSite,
EduBurma.